... Grupa Nowy Szpital prowadzi 12 szpitali w Polsce
więcej...
|
|
|
"Chciałbym złożyć na ręce firmy PMR Consulting podziękowania za przyczynienie się do wykreowania wartości dla naszego przedsiębiorstwa.
[...]"
Starszy wiceprezes (globalna grupa sektora obronnego i inżynieryjnego)
|
|
|
 | |
Należymy do Stowarzyszenia Specjalistów Wywiadu Konkurencyjnego (SCIP)
|
 |
|
|
Jesteśmy członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Badaczy Rynku i Opinii ESOMAR.
|
|
|
|
 |
| Dlaczego wejść na ten rynek? |
- Stabilna waluta, od lat sztywny kurs do euro
- Najniższa od lat inflacja w regionie
- Nabierający tempa program prywatyzacji
- Ustawodawstwo korzystne dla inwestorów
- Podatek dochodowy od osób prawnych w wysokości 10%
- Pula dostępnej siły roboczej
- Fundusz wsparcia dla inwestorów zagranicznych
- Zwolnienia od podatków
- Strefy wolnego handlu
|
Środowisko gospodarczo-handlowe
Bośnia i Hercegowina była najbiedniejszą obok Macedonii republiką dawnej Federacji Jugosłowiańskiej. Większość rolnictwa znajduje się w rękach prywatnych, jednak gospodarstwa są niewielkie i mało wydajne, a żywność tradycyjnie stanowi import netto. Przemysł wciąż zatrudnia zbyt liczną kadrę, odzwierciedlając dziedzictwo centralnie planowanej gospodarki. Poczyniono jednak znaczne postępy od momentu przywrócenia pokoju. W wyniku ścisłej kontroli sprawowanej przez izbę walutową, utrzymującej markę zamienną (konvertibilna marka, BAM) w stałym stosunku do euro, stopa inflacji pozostaje niska. Prywatyzacja postępuje wolno, a wskaźnik bezrobocia jest wciąż wysoki. Wprowadzenie podatku VAT w roku 2006 wzmocniło rządowe wpływy z podatków i zaowocowało nadwyżką budżetową, ale także znacznym wzrostem inflacji. Bośnia i Hercegowina oferuje również podatek dochodowy dla osób prawnych w wysokości 10% – jeden z najniższych w Europie Środkowo-Wschodniej.
Bośnia i Hercegowina jest importerem netto; bilans handlowy na rok 2008 wyniósł -15% i według prognoz będzie utrzymywać się na podobnym poziomie przez następne cztery lata, przy rosnących obrotach wymiany handlowej z zagranicą. Należy też podkreślić, że import do Bośni rośnie w siłę znacznie bardziej niż eksport, co pokazują wskaźniki wzrostu na rok 2008 – odpowiednio 17,5% i 6,7%.
Towarami eksportowymi są przede wszystkim metale, odzież i produkty drewniane, natomiast główne towary importowane to maszyny i sprzęt, chemikalia, paliwa i żywność. Najważniejszymi partnerami handlowymi Bośni i Hercegowiny są Włochy, Chorwacja, Niemcy, Austria, Słowenia i Węgry.
Poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) w roku 2008 osiągnął około 0,7 mld euro w stosunku do PKB w wysokości 5,5%, a najpopularniejszymi sektorami dla inwestycji są produkcja i bankowość. Najatrakcyjniejszymi sektorami bośniackiej gospodarki są:
- Rolnictwo, szczególnie wytwórstwo owoców i warzyw,
- Komponenty motoryzacyjne,
- Usługi finansowe,
- Budownictwo – usługi i produkcja materiałów,
- Energia, szczególnie wodna,
- Górnictwo,
- Leśnictwo (zalesienie terytorium państwa wynosi 50%),
- Turystyka (państwo to było gospodarzem Olimpiady Zimowej w 1984),
- Obróbka metalu.
Produkt Krajowy Brutto wzrósł do 5,8% w 2008 roku; przewiduje się jego zmniejszenie do 3% w 2009. Głównymi przyczynami są spadek tempa gospodarki światowej i zmniejszenie BIZ przy jednoczesnym wyższym stopniu ryzyka, niż w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej, jako że Bośnia i Hercegowina posiada znacząco ujemny stan salda międzynarodowego.
Kolejnym istotnym problemem gospodarczym Bośni jest inflacja, która – po redukcji z poziomu 6,1% w 2006 do 1,5% w roku kolejnym – w 2008 znów skoczyła do 7,4%. Jednak z powodu zwolnienia tempa gospodarczego, przewidywanego na rok 2009, zmiana cen w tym roku ulegnie redukcji do zaledwie 1%.
Stopę bezrobocia w 2008 zanotowano na poziomie prawie 40,3%, co było wielkim sukcesem, jako że zmniejszono wskaźnik z 2007 o prawie jedną dziesiątą. Przewiduje się jednak kolejny wzrost, do 44% w 2009 roku i 45% w 2010. Należy także podkreślić, że w Bośni istnieje sporych rozmiarów czarny rynek, co oznacza, iż w rzeczywistości liczba bezrobotnych jest znacznie niższa.
Głównymi priorytetami gospodarczymi Bośni i Hercegowiny są: przyspieszenie integracji z UE poprzez podpisanie Porozumienia o Stabilizacji i Stowarzyszeniu (SAA); wzmocnienie systemu skarbowego; reforma administracji publicznej; członkostwo w Światowej Organizacji Handlu (World Trade Organization – WTO) oraz zapewnienie wzrostu gospodarczego poprzez wspieranie dynamicznego, opartego na współzawodnictwie sektora prywatnego.
Środowisko społeczne
Duże zróżnicowanie etniczne oraz silne przekonania religijne mieszkańców Bośni owocują napięciami między trzema grupami: Bośniakami (około 40%), Serbami (ok. 30%) i Chorwatami (ok. 20%). Napięcia te skutkują również brakiem spisu ludności, który pokazywałby liczność i strukturę populacji. Główne dane szacunkowe określają liczbę ludności na 4 mln, o 10% mniej niż podawał ostatni spis ludności, przeprowadzony w 1991. Bośnia i Hercegowina, jak wszystkie państwa powstałe po rozpadzie Jugosławii, doznała wielu procesów migracyjnych, których rozmiar jest niemal niemożliwy do oszacowania. Wielu mieszkańców wyemigrowało z Bośni do Europy Zachodniej i Środkowo-Wschodniej. Edukacja podstawowa i średnia trwają łącznie 13 lat; po tym okresie uczniowie mogą studiować na wyższych uczelniach.
Infrastruktura i środowisko technologiczne
Bośniacki rynek komunikacyjny został całkowicie wyzwolony dwa lata temu. Od tego momentu zarówno operatorzy linii stacjonarnych, jak i szerokopasmowe usługi internetowe gwałtownie rozpowszechniają się na terenie kraju.
Sieć telefonii potrzebuje modernizacji i rozwoju. W roku 2007 odnotowano 950 000 użytkowników internetu, natomiast liczba użytkowników komórek wynosiła ponad 1,9 mln pod koniec 2006 roku. Penetracja internetu w połowie 2008 sięgnęła 23%, ten sam wskaźnik dla telefonii komórkowej rok wcześniej wyniósł 63,5%.
Wiele obszarów miejskich pozostaje poniżej średniej w porównaniu z usługami w innych byłych republikach jugosłowiańskich. Ogółem w Bośni i Hercegowinie jest około 21 846 kilometrów dróg (w tym 11 424 km dróg utwardzonych i 10 422 nieutwardzonych). Rzeka Sawa, płynąca blisko północnej granicy, jest żeglowna, ale używana w ograniczony sposób z powodu braku porozumienia z sąsiednimi państwami. Bośnia posiada także sieć kolei o łącznej długości 608 km, dzielonych przez dwa osobne przedsiębiorstwa – jedno w Bośni i Hercegowinie, drugie w Republice Serbskiej.
Bośnia posiada znaczne zasoby węgla brunatnego, użytkowanego głównie do produkcji energii. Drugim ważnym źródłem jest energia wodna, w 2006 stanowiąca 44% całkowitej produkcji. Co interesujące, Bośnia jest również eksporterem energii elektrycznej – w 2006 roku 15% całkowitej produkcji zostało przesłane do zagranicznych klientów.
Środowisko polityczne
Bośnia i Hercegowina to republika wielopartyjna z dwuizbowym Zgromadzeniem Parlamentarnym, składającym się z Izby Reprezentantów (Predstavnicki Dom) i Izby Narodów (Dom naroda). Fotel prezydencki Bośni i Hercegowiny dzielony jest przez trzech członków prezydencji (bośniackiego, serbskiego i chorwackiego), z których każdy sprawuje urząd przez osiem miesięcy w ciągu swojej czteroletniej kadencji. Trzej członkowie prezydencji wybierani są bezpośrednio w wyborach powszechnych.
Bośnia składa się z dwóch niezależnych politycznie organizmów – Republiki Serbskiej (RS) oraz Federacji Bośni i Hercegowiny (FBiH). Napięcia polityczne między obydwoma są wciąż jaskrawe, co niestety wpływa na szanse członkostwa Bośni w UE. Przykładem napięć było wycofanie się we wrześniu Republiki Serbskiej z porozumienia w sprawie państwowego nadajnika. Bośnia i Hercegowina jest także kandydatem na członka NATO oraz członkiem założycielem Unii dla Śródziemnomorza, powołanej do życia w lipcu 2008.
Struktura polityczna państwa składa się z kilku warstw, z których najwyższą jest podział na RS i FBiH. Kolejne warstwy to kantony (tylko w FBiH), okręgi gminne oraz cztery miasta: Sarajewo, Mostar, Banja Luka i Wschodnie Sarajewo. Na północy znajduje się również Dystrykt Brczko, oficjalnie zarządzany przez dwa główne organizmy polityczne, nieoficjalnie cieszący się dużą autonomią. Urząd Prezydenta Bośni i Hercegowiny sprawowany jest rotacyjnie przez trzech członków: Bośniaka, Chorwata i Serba.
Dane ogólne
Powierzchnia: 51 129 km²
Liczba ludności: 3,981 mln (dane z 2008)
Stolica: Sarajewo
Języki: bośniacki, chorwacki, serbski
Skład etniczny: Bośniacy, Serbowie, Chorwaci (w kolejności liczebnej)
Państwa ościenne: Chorwacja (932 km), Czarnogóra (249 km), Serbia (357 km)
Główne wskaźniki ekonomiczne
| |
2006
|
2007
|
2008
|
2009f
|
2010f
|
| PKB (EUR mld) |
9,8
|
11,1
|
12,5
|
12,3
|
12,5
|
| Ludność (mln) |
3,8
|
3,8
|
3,9
|
3,9
|
3,9
|
| PKB per capita (EUR) |
2 543
|
2 876
|
3 253
|
3 187
|
3 236
|
| PKB (w cenach stałych r-d-r %) |
6,7
|
6,8
|
5,8
|
-3,0
|
-1,0
|
| Eksport, wartości realne, r-d-r (%) |
-7,6
|
2,8
|
6,7
|
-10,0
|
9,0
|
| Import, wartości realne, r-d-r (%) |
13,2
|
20,2
|
17,5
|
-26,0
|
3,2
|
| Inflacja CPI (średnio, r-d-r %) |
6,1
|
1,5
|
7,4
|
1,0
|
2,6
|
| Wynagrodzenie miesięczne, nominalnie (EUR) |
444
|
488
|
568
|
570
|
578
|
| Stopa bezrobocia (%) |
44,5
|
44,0
|
40,3
|
44,0
|
45,0
|
| BIZ netto (EUR mld) |
0,6
|
1,5
|
0,7
|
0,2
|
0,4
|
| BIZ % PKB |
5,8
|
13,8
|
5,5
|
1,7
|
3,3
|
| Rezerwy walutowe (EUR mld) |
2,8
|
3,4
|
3,2
|
2,6
|
2,5
|
| Kurs wymiany średni do USD |
1,56
|
1,43
|
1,33
|
1,51
|
1,49
|
| Kurs wymiany średni do EUR |
1,96
|
1,96
|
1,96
|
1,96
|
1,96
|
Ostatnia aktualizacja: II kwartał 2009
Przydatne informacje
Waluta: marka zamienna o sztywnym kursie do euro – BAM lub, potocznie, KM
Kurs wymiany: 1 BAM = 0,51 EUR (dane z 2008)
Strefa czasowa: UTC+1 (CET), latem UTC+2 (CEST)
Kod telefoniczny: +387
Jeśli chcieliby Państwo dowiedzieć się więcej na temat możliwości wejścia na rynek Bośni i Hercegowiny, prosimy o bezpośredni kontakt: tel. (48 12) 292 22 50
faks (48 12) 292 22 99
e-mail:
Rozwiązania biznesowe PMR w Bośni i Hercegowinie
Usługi konsultingowe Bośnia i Hercegowina
PMR Consulting specjalizuje się w usługach doradczych dla firm zainteresowanych inwestycjami w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Typowe projekty konsultingowe obejmują doradztwo strategiczne przy bezpośrednich inwestycjach zagranicznych, zarówno przy fuzjach i przejęciach, jak i przy inwestycjach typu greenfield. PMR Consulting specjalizuje się również w usługach badania otoczenia konkurencyjnego, poszukiwaniu partnerów biznesowych, dystrybutorów i potencjalnych dostawców.
Analiza rynku Bośnia i Hercegowina
PMR Research to firma badawcza oferująca pełną gamę usług badawczych (badania ilościowe i jakościowe), a także usługi wyszukiwania informacji i przygotowywania analiz branżowych w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. PMR Research realizuje badania konsumenckie (takie jak np. badania satysfakcji, segmentacja rynku, badania wizerunku marki, produktu i inne) i badania firm (business to business) oraz przygotowuje kompleksowe analizy branżowe.
Raporty rynkowe Bośnia i Hercegowina
PMR Publications wydaje najwyższej jakości publikacje biznesowe na temat rynków Europy Środkowo-Wschodniej oraz innych atrakcyjnych pod względem inwestycyjnym rynków na świecie. Produkty PMR Publications to raporty analityczne, newsletter'y i serwisy internetowe dotyczące rynku budowlanego, rynku IT i telekomunikacyjnego, rynku farmaceutycznego i medycznego, rynku handlu detalicznego i rynku FMCG.
Albania | Białoruś | Bułgaria | Bośnia i Hercegowina | Chorwacja | Czarnogóra | Czechy | Estonia | Litwa | Łotwa | Macedonia | Polska | Rosja | Rumunia | Serbia | Słowacja | Słowenia | Turcja | Ukraina | Węgry
|
|
