Właściciele sieci sklepów odzieżowych i obuwniczych największe szanse rozwoju swoich firm widzą w dobrym marketingu, reklamie, akcjach promocyjnych oraz w poprawie sytuacji materialnej konsumentów.
więcej...
|
|
|
"Moim zdaniem PMR to znakomita firma, której usługi poleciłbym każdemu bez wahania. [...]"
Dyrektor handlowy (czołowe przedsiębiorstwo zajmujące się handlem kartonami)
|
|
|
 | |
Należymy do Stowarzyszenia Specjalistów Wywiadu Strategicznego i Konkurencyjnego (SCIP)
|
 |
|
|
Jesteśmy członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Badaczy Rynku i Opinii ESOMAR.
|
|
|
|
 |
| Dlaczego wejść na ten rynek? |
-
Stabilna waluta, od lat sztywny kurs do euro
-
Najniższa od lat inflacja w regionie
-
Nabierający tempa program prywatyzacji
-
Ustawodawstwo korzystne dla inwestorów
-
Podatek dochodowy od osób prawnych w wysokości 10%
-
Pula dostępnej siły roboczej
-
Fundusz wsparcia dla inwestorów zagranicznych
-
Zwolnienia od podatków
-
Strefy wolnego handlu
|
Środowisko gospodarczo-handlowe
Bośnia i Hercegowina była najbiedniejszą, obok Macedonii, republiką dawnej Federacji Jugosłowiańskiej. Większa część rolnictwa znajduje się w rękach prywatnych, jednak gospodarstwa te są niewielkie i mało wydajne, stąd też dostępna na rynku żywność pochodzi w znacznej mierze z importu. Przemysł wciąż zatrudnia zbyt liczną kadrę, odzwierciedlając dziedzictwo centralnie planowanej gospodarki.
Od momentu przywrócenia pokoju poczyniono znaczne postępy w walce z inflacją. W wyniku ścisłej kontroli sprawowanej przez izbę walutową, utrzymującej markę zamienną (konvertibilna marka, BAM) w stałym stosunku do euro, stopa inflacji pozostaje na stosunkowo niskim poziomie. Z drugiej jednak strony, prywatyzacja postępuje wolno, a wskaźnik bezrobocia jest wciąż wysoki. Wprowadzenie podatku VAT w roku 2006 wzmocniło rządowe wpływy z podatków i zaowocowało nadwyżką budżetową, ale także znacznym wzrostem inflacji. Bośnia i Hercegowina oferuje podatek dochodowy dla osób prawnych w wysokości 10% - jeden z najniższych w Europie Środkowo-Wschodniej.
Bośnia i Hercegowina jest importerem netto; bilans handlowy na rok 2010 wyniósł
-9% i według prognoz będzie utrzymywać się na podobnym poziomie przez następne lata. Należy podkreślić, że eksport z Bośni rośnie w siłę znacznie szybciej niż import, co przedstawiają wskaźniki wzrostu na rok 2008 - odpowiednio 17,5% i 6,7%.
Towarami eksportowymi są przede wszystkim metale, odzież i produkty drewniane, natomiast główne towary importowane to maszyny i sprzęt, chemikalia, paliwa i żywność. Najważniejszymi partnerami handlowymi Bośni i Hercegowiny są Włochy, Chorwacja, Niemcy, Austria, Słowenia i Węgry.
Poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) w roku 2008 osiągnął około 0,7 mld euro w stosunku do PKB w wysokości 5,5%, a najpopularniejszymi sektorami dla inwestycji są produkcja i bankowość.
Najatrakcyjniejszymi sektorami bośniackiej gospodarki są:
-
Rolnictwo, szczególnie wytwórstwo owoców i warzyw,
-
Komponenty motoryzacyjne,
-
Usługi finansowe,
-
Budownictwo - usługi i produkcja materiałów,
-
Energia, szczególnie wodna,
-
Górnictwo,
-
Leśnictwo (zalesienie terytorium państwa wynosi 50%),
-
Turystyka (państwo to było gospodarzem Olimpiady Zimowej w 1984),
-
Obróbka metalu.
Produkt Krajowy Brutto wzrósł do 5,8% w 2008 roku; przewiduje się jego zmniejszenie w kolejnych latach. Głównymi przyczynami są spadek tempa gospodarki światowej i zmniejszenie BIZ przy jednoczesnym wyższym stopniu ryzyka, niż w innych krajach Europy Środkowo-Wschodniej, jako że Bośnia i Hercegowina posiada znacząco ujemny stan salda międzynarodowego.
Kolejny istotny problemem gospodarczy Bośni stanowi inflacja, która - po uprzedniej redukcji z poziomu 6,1% w 2006 do 1,5% w 2007 w następnym roku znów skoczyła do 7,4%. W 2009 roku, na skutek recesji gospodarczej poziom inflacji spadł do -0,4% i utrzymał się na niskim poziomie w roku następnym (2,4%)
W 2008 roku stopa bezrobocia została odnotowana na poziomie 40,3%, co i tak w porównaniu z rokiem 2007 stanowiło wielki sukces, jako że zdołano zmniejszyć wskaźnik bezrobocia o prawie jedną dziesiątą. Jednakże na skutek kryzysu gospodarczego poziom bezrobocia ponownie podniósł się do 44,2% w 2009 i pozostał na wysokim poziomie wynosząc 43,1% w 2010 roku. Pomimo iż bezrobocie stanowi jeden z zasadniczych problemów gospodarczych Bośni, należy zaznaczyć, że istniejący sporych rozmiarów czarny rynek, w rzeczywistości znacząco zawyża wskaźnik bezrobocia w kraju.
Głównymi priorytetami gospodarczymi Bośni i Hercegowiny są: przyspieszenie integracji z UE poprzez podpisanie Porozumienia o Stabilizacji i Stowarzyszeniu (SAA); wzmocnienie systemu skarbowego; reforma administracji publicznej; członkostwo w Światowej Organizacji Handlu (World Trade Organization - WTO) oraz zapewnienie wzrostu gospodarczego poprzez wspieranie dynamicznego, opartego na współzawodnictwie sektora prywatnego.
Środowisko społeczne
Duże zróżnicowanie etniczne oraz silne przekonania religijne mieszkańców Bośni owocują częstymi napięciami między trzema największymi grupami etnicznymi: Bośniakami (około 40%), Serbami (ok. 30%) i Chorwatami (ok. 20%). Napięcia te skutkują również brakiem przeprowadzania spisu ludności, który pokazywałby liczność i strukturę populacji. Główne dane szacunkowe określają liczbę ludności na 4 mln, czyli aż o 10% mniej niż podawał ostatni spis ludności, przeprowadzony w 1991.
Bośnia i Hercegowina, jak wszystkie powstałe po rozpadzie Jugosławii państwa, doznała wielu procesów migracyjnych, których rozmiar jest niemal niemożliwy do oszacowania. Wielu mieszkańców wyemigrowało z Bośni do Europy Zachodniej i Środkowo-Wschodniej. Edukacja podstawowa i średnia trwają łącznie 13 lat; po tym okresie uczniowie mogą studiować na wyższych uczelniach.
Infrastruktura i środowisko technologiczne
Bośniacki rynek komunikacyjny został całkowicie wyzwolony cztery lata temu. Od tego momentu zarówno operatorzy linii stacjonarnych, jak i szerokopasmowych usług internetowych gwałtownie rozpowszechniają swoje usługi na terenie kraju.
Sieć telefonii potrzebuje modernizacji i rozwoju. W 2010 penetracja internetu sięgneła 31,2%; liczba użytkowników wyniosła 1,441,000. Z kolei penetracja telefonii komórkowej w 2009 roku wyniosła 86%, a odnotowana liczba użytkowników stanowiła 3,200,000.
Wiele obszarów miejskich pozostaje poniżej średniej w porównaniu z usługami w innych byłych republikach jugosłowiańskich. Ogółem w Bośni i Hercegowinie jest około 21 846 kilometrów dróg (w tym 11 424 km dróg utwardzonych i 10 422 nieutwardzonych). Rzeka Sawa, płynąca blisko północnej granicy, jest żeglowna, ale używana w ograniczony sposób z powodu braku porozumienia z sąsiednimi państwami. Bośnia posiada także sieć kolei o łącznej długości 608 km, dzielonych przez dwa osobne przedsiębiorstwa - jedno w Bośni i Hercegowinie, drugie w Republice Serbskiej.
Bośnia posiada znaczne zasoby węgla brunatnego, użytkowanego głównie do produkcji energii. Drugim ważnym źródłem jest energia wodna, w 2006 stanowiąca 44% całkowitej produkcji. Co interesujące, Bośnia jest również eksporterem energii elektrycznej - w 2006 roku 15% całkowitej produkcji zostało przesłane do zagranicznych klientów.
Środowisko polityczne
Od 1995 roku Bośnia i Hercegowina jest republiką z dwuizbowym Zgromadzeniem Parlamentarnym, składającym się z Izby Reprezentantów i Izby Narodów. Funkcję głowy państwa piastuje trzyosobowe Prezydium Republiki w którym każdy z członków rotacyjnie sprawuje urząd przewodniczącego (Prezydenta Bośni i Hercegowiny) przez osiem miesięcy w ciągu czteroletniej kadencji. Wszyscy członkowie Prezydium wybierani są bezpośrednio w wyborach powszechnych.
Bośnia składa się z dwóch politycznie niezależnych organizmów - Republiki Serbskiej (RS) oraz Federacji Bośni i Hercegowiny (FBiH), pomiędzy którymi nadal dochodzi do silnych napięć politycznych co niestety negatywnie wpływa na szanse członkostwa Bośni w UE. Przykładem tego typu napięć było wycofanie się we wrześniu Republiki Serbskiej z porozumienia w sprawie państwowego nadajnika. Bośnia i Hercegowina ma status państwa kandydującego do NATO, jest także członkiem założycielem Unii dla Śródziemnomorza, powołanej do życia w lipcu 2008.
Struktura polityczna państwa składa się z kilku warstw, z których najwyższą jest podział na RS i FBiH. Kolejne warstwy to kantony (tylko w FBiH), okręgi gminne oraz cztery miasta: Sarajewo, Mostar, Banja Luka i Wschodnie Sarajewo. Na północy znajduje się Dystrykt Brczko, oficjalnie zarządzany przez dwa główne organizmy polityczne, nieoficjalnie cieszący się dużą autonomią.
Dane ogólne
Powierzchnia: 51 129 km²
Liczba ludności: 3 mln
Stolica: Sarajewo
Języki: bośniacki, chorwacki, serbski
Skład etniczny: Bośniacy, Serbowie, Chorwaci (w kolejności liczebnej)
Państwa ościenne: Chorwacja (932 km), Czarnogóra (249 km), Serbia (357 km)
Główne wskaźniki ekonomiczne
|
|
2007
|
2008
|
2009
|
2010
|
2011
| |
PKB (EUR mld)
|
11,1
|
12.5
|
12.3
|
12.8
|
12.5
| |
Ludność (mln)
|
3,8
|
3.9
|
3.9
|
3.9
|
4.6
| |
PKB per capita (EUR)
|
2 876
|
3253
|
3187
|
320.5
|
| |
PKB (w cenach stałych r-d-r %)
|
6,8
|
5.8
|
-3.1
|
0.5
|
3
| |
Eksport, wartości realne, r-d-r (%)
|
2,8
|
6.7
|
-16.2
|
15.3
|
7.4
| |
Import, wartości realne, r-d-r (%)
|
20,2
|
17.5
|
-23.2
|
6.5
|
5.3
| |
Inflacja CPI (średnio, r-d-r %)
|
1,5
|
7.4
|
-0.4
|
2.4
|
2.5
| |
Wynagrodzenie miesięczne, nominalnie (EUR)
|
488
|
568
|
570
|
578
|
578
| |
Stopa bezrobocia (%)
|
44,0
|
40.3
|
44.2
|
43.1
|
45.0
| |
BIZ netto (EUR mld)
|
1,5
|
0.7
|
0.2
|
0.4
|
0.4
| |
BIZ % PKB
|
13,8
|
5.5
|
1.7
|
3.3
|
3.3
| |
Rezerwy walutowe (EUR mld)
|
3,4
|
3.2
|
2.6
|
3
|
2.5
| |
Kurs wymiany średni do USD
|
1,43
|
1.33
|
1.51
|
1.49
|
1.5
| |
Kurs wymiany średni do EUR
|
1,96
|
1.96
|
1.96
|
1.96
|
1.96
|
Ostatnia aktualizacja: I kwartał 2011
Przydatne informacje
Waluta: marka zamienna o sztywnym kursie do euro - BAM lub, potocznie, KM
Strefa czasowa: UTC+1 (CET), latem UTC+2 (CEST)
Kod telefoniczny: +387
Jeśli chcieliby Państwo dowiedzieć się więcej na temat możliwości wejścia na rynek Bośni i Hercegowiny, prosimy o bezpośredni kontakt: tel. (48 12) 292 22 50
faks (48 12) 292 22 99
e-mail:
Rozwiązania biznesowe PMR w Bośni i Hercegowinie
Usługi konsultingowe Bośnia i Hercegowina
PMR Consulting specjalizuje się w usługach doradczych dla firm zainteresowanych inwestycjami w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Typowe projekty konsultingowe obejmują doradztwo strategiczne przy bezpośrednich inwestycjach zagranicznych, zarówno przy fuzjach i przejęciach, jak i przy inwestycjach typu greenfield. PMR Consulting specjalizuje się również w usługach badania otoczenia konkurencyjnego, poszukiwaniu partnerów biznesowych, dystrybutorów i potencjalnych dostawców.
Analiza rynku Bośnia i Hercegowina
PMR Research to firma badawcza oferująca pełną gamę usług badawczych (badania ilościowe i jakościowe), a także usługi wyszukiwania informacji i przygotowywania analiz branżowych w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. PMR Research realizuje badania konsumenckie (takie jak np. badania satysfakcji, segmentacja rynku, badania wizerunku marki, produktu i inne) i badania firm (business to business) oraz przygotowuje kompleksowe analizy branżowe.
Raporty rynkowe Bośnia i Hercegowina
PMR Publications wydaje najwyższej jakości publikacje biznesowe na temat rynków Europy Środkowo-Wschodniej oraz innych atrakcyjnych pod względem inwestycyjnym rynków na świecie. Produkty PMR Publications to raporty analityczne, newsletter'y i serwisy internetowe dotyczące rynku budowlanego, rynku IT i telekomunikacyjnego, rynku farmaceutycznego i medycznego, rynku handlu detalicznego i rynku FMCG.
Albania | Białoruś | Bułgaria | Bośnia i Hercegowina | Chorwacja | Czarnogóra | Czechy | Estonia | Litwa | Łotwa | Macedonia | Polska | Rosja | Rumunia | Serbia | Słowacja | Słowenia | Turcja | Ukraina | Węgry
|
|
